Cuốn sách “Building Little Saigon” của tác giả Erica Allen-Kim mang đến một cái nhìn sâu sắc về những con đường phát triển khác nhau của các cộng đồng người Mỹ gốc Việt, hay còn gọi là “Little Saigon,” trong môi trường xây dựng đô thị của Hoa Kỳ. Đây là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, khám phá hành trình gần 50 năm kiến tạo thành phố của hơn 2,2 triệu người Mỹ gốc Việt ngày nay.
Từ Nguồn Gốc Đến Sự Kiến Thiết Cộng Đồng
Những ngày cuối cùng trước sự kiện Sài Gòn thất thủ vào năm 1975, khoảng 125.000 người Việt đã được sơ tán hoặc tự tìm đường đến định cư tại Hoa Kỳ. Trong bối cảnh xa lạ nhưng vẫn gắn kết bởi mối liên hệ trong cuộc sống lưu vong, những người tị nạn này đã bắt đầu xây dựng các cộng đồng của riêng mình như một đài tưởng niệm cho một quê hương đã mất. Được biết đến cả chính thức và không chính thức với tên gọi Little Saigons, những cảnh quan đô thị này không chỉ cung cấp không gian cho các hoạt động hàng ngày mà còn là nơi tổ chức các sự kiện văn hóa, di sản và chính trị quan trọng.
Kiến Trúc và Quy Hoạch Đô Thị Trong Các Little Saigon
Erica Allen-Kim đã dành thời gian đến mười Little Saigons khác nhau trên khắp Hoa Kỳ để khảo sát các kho lưu trữ, công trình kiến trúc, nghệ thuật công cộng, và trò chuyện với các nhà phát triển, quy hoạch viên cộng đồng, nghệ sĩ, chủ doanh nghiệp, cùng các cựu chiến binh Việt Nam. Thông qua việc xem xét các công trình kiến trúc bình dị – từ những trung tâm thương mại nhỏ ở ngoại ô, siêu thị, bảo tàng trưng bày đến tượng đài và trạm chờ xe buýt – cuốn sách “Building Little Saigon” làm nổi bật những ý tưởng kiến trúc và quy hoạch mà các cộng đồng người Việt đã điều chỉnh và áp dụng. Đổi lại, những ý tưởng này đã ảnh hưởng đến các chính sách quy hoạch và các hoạt động chủ đạo ở Mỹ.
Bìa sách Building Little Saigon của Erica Allen-Kim
Bằng cách đi sâu vào ý nghĩa của những công trình này đối với những người gắn bó với chúng, cuốn sách cho thấy sự phức tạp của quá trình di cư diễn ra qua nhiều thế hệ. Các cộng đồng người Mỹ gốc Việt không chỉ là những người thụ động tiếp nhận không gian đô thị, mà còn là những người kiến tạo chủ động, đã tái sử dụng và xây dựng lại các không gian đô thị mới. Họ đã tạo nên những thành phố hòa nhập hơn, thể hiện sức sống và sự đổi mới liên tục trong bức tranh đô thị luôn thay đổi của Mỹ.
Tác Động và Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Đô Thị Tị Nạn
Theo Sarah Lynn Lopez, Đại học Pennsylvania, cuốn sách này “sáng tạo, kịp thời và quan trọng,” làm sáng tỏ cách người tị nạn Việt Nam đã khởi xướng các dự án phát triển, sở hữu và quản lý doanh nghiệp, và ủy quyền các yếu tố cảnh quan. Các nhà phê bình khác như “Journal of Architectural Education” và “Pacific Affairs” cũng nhấn mạnh giá trị của tác phẩm trong việc chỉ ra những ký ức văn hóa lai tạp đã phá vỡ sự hiểu biết đồng nhất về quốc gia và không gian đô thị Mỹ. Cuốn sách không chỉ đóng góp vào các cuộc tranh luận công khai về vai trò của đô thị tị nạn mà còn lấp đầy những khoảng trống trong văn học về cảnh quan văn hóa dân tộc ở các thành phố Bắc Mỹ.
Kết Luận
“Building Little Saigon” là một tài liệu có giá trị, cung cấp một cái nhìn toàn diện về cách các cộng đồng người Việt đã định hình và tái định nghĩa không gian đô thị Mỹ. Cuốn sách không chỉ là một biên niên sử về kiến trúc và quy hoạch mà còn là một minh chứng mạnh mẽ cho ý chí và sự đổi mới của những người di cư, qua đó làm phong phú thêm hiểu biết của chúng ta về lịch sử đô thị và sự đa dạng văn hóa tại Hoa Kỳ.
Tài liệu tham khảo:
- Allen-Kim, Erica. Building Little Saigon: Refugee Urbanism in American Cities and Suburbs. University of Texas Press, 2024.
