Lần đầu tôi gặp nghệ sĩ Xuân Hòa, chủ nhân phòng trà Tiếng Xưa, cách đây khoảng một thập kỷ tại một đêm nhạc thân hữu. Từ ấn tượng ban đầu về một người phụ nữ thân thiện, am hiểu văn nghệ, mối quan hệ giữa chúng tôi dần trở nên gắn bó, vượt xa những cuộc gặp gỡ thông thường ở phòng trà hay quán cà phê. Chị Xuân Hòa cùng nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng luôn dành cho tôi sự quan tâm như một người em, một người bạn nhỏ, và những cuộc trò chuyện qua Facebook đã làm tình cảm chị em thêm sâu sắc. Câu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của chị, đặc biệt là vai trò quan trọng của chị trong việc phát triển nhạc trẻ và kết nối các nghệ sĩ, đã để lại những dấu ấn không phai mờ trong lòng những người yêu âm nhạc.
Mối Lương Duyên Với Âm Nhạc Trẻ Sài Gòn
Nghệ sĩ Đinh Thị Xuân Hòa, sinh năm 1950, lớn lên trong một gia đình trí thức và khá giả gốc Bắc tại Sài Gòn. Cùng với ba người em gái, chị Xuân Hòa có niềm đam mê mãnh liệt với âm nhạc, đặc biệt là dòng “nhạc trẻ” đang thịnh hành vào đầu thập niên 1970. Thời kỳ đó, những đại hội nhạc trẻ sôi động tại sân Lasan Taber hay sân vận động Hoa Lư luôn là điểm đến không thể thiếu của chị em cô. Chính tại những sân khấu này, chị đã có cơ hội gặp gỡ và thân thiết với những tên tuổi gạo cội của làng nhạc trẻ Việt Nam như Trường Kỳ, Nam Lộc, Kỳ Phát, Tùng Giang, và cả “bố già” Phạm Duy.
Chính trong những ngày tháng đắm chìm trong âm nhạc, chị Xuân Hòa đã tìm thấy định mệnh của mình bên nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng. Chị thường kể lại về một thời “Hippy choai choai” đầy kỷ niệm, nơi nhạc sĩ Trường Kỳ được nhóm trìu mến gọi là “Hippy Chúa”. Những buổi cà phê, những câu chuyện về quán cơm Bắc “Bà Cả Đọi” và các món ăn dân dã đậm hương vị đất Bắc như cà pháo mắm tôm, canh riêu cua, thịt đông dưa chua đã trở thành một phần không thể thiếu trong ký ức của họ. Từ những ngày rong chơi cùng âm nhạc đó, Xuân Hòa và Vũ Xuân Hùng đã bén duyên vợ chồng, trong khi Trường Kỳ cũng nên duyên với Thu Huyền, em gái của Xuân Hòa.
Một cô em gái khác của chị Xuân Hòa cũng kết hôn với ông Cao Thiên San (Sam Cao), một nhân vật có nhiều đóng góp cho âm nhạc Việt Nam. Ông là người tiên phong đưa đàn organ Yamaha và cây đàn piano Grand dài gần 5m từ Nhật Bản về Việt Nam, tạo điều kiện cho nghệ sĩ Đặng Thái Sơn biểu diễn vào năm 1996.
Nhạc Sĩ Vũ Xuân Hùng: Bậc Thầy Chuyển Ngữ Ca Khúc
Nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng, người bạn đời của nghệ sĩ Xuân Hòa, sở hữu một biệt tài âm nhạc hiếm có. Vốn là giáo sư ngoại ngữ và triết học tại nhiều trường ở Sài Gòn trước năm 1975, anh thông thạo nhiều ngôn ngữ như Anh, Pháp, Ý, Nhật. Với vốn ngoại ngữ phong phú này, nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng đã chuyển ngữ hơn 100 ca khúc ngoại quốc sang lời Việt một cách tài tình. Điều đặc biệt là anh dịch sát với nguyên tác, giữ được cái hồn của ca khúc, giúp người hát và người nghe đều cảm nhận sâu sắc ý nghĩa bản gốc. Các tác phẩm nổi bật được anh chuyển ngữ có thể kể đến như Búp bê không tình yêu (Poupée de cire, poupée de son), Em đẹp như mơ (Elle Etait Si Jolie), Dòng sông tuổi nhỏ (La Maritza), Lãng du (La Ventura), Anh thì không (Toi Jamais), hay Hôm nay không sữa (No Milk Today).
Phòng Trà Tiếng Xưa: Cầu Nối Văn Hóa Đậm Dấu Ấn Xuân Hòa
Năm 2007, cặp đôi Vũ Xuân Hùng – Xuân Hòa cùng nhau mở phòng trà Tiếng Xưa. Chị Xuân Hòa đảm nhận vai trò điều hành, còn nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng làm MC và là người cố vấn âm nhạc, giúp chị chọn lựa nghệ sĩ và ca khúc phù hợp. Bằng sự nỗ lực không ngừng nghỉ, chị Xuân Hòa đã biến Tiếng Xưa thành một địa chỉ văn hóa uy tín, là cầu nối quan trọng để rất nhiều ca nhạc sĩ hải ngoại lần đầu tiên được về nước giao lưu và biểu diễn. Dù đối mặt với vô vàn thủ tục và giấy phép nhiêu khê, nhưng nhờ uy tín và mối quan hệ tốt với lãnh đạo ngành văn hóa TP.HCM và trung ương, chị đã thành công trong việc đưa các nghệ sĩ tên tuổi như Phạm Duy, Khánh Ly, Thanh Tuyền, Hương Lan, Anh Khoa, Bạch Yến, Tuấn Ngọc, và nhiều người khác về biểu diễn tại quê nhà.
Không chỉ tạo điều kiện cho các nghệ sĩ hải ngoại tái ngộ khán giả trong nước, Tiếng Xưa còn là bệ phóng giới thiệu nhiều giọng ca “nội” đang được yêu mến như Đăng Vũ, Ana Long, Cindy Trần, Vi Châu, Hoàng Đạo, Mặc Duy Thắng, Hoàng Linh, và nhiều ca sĩ khác. Sân khấu Tiếng Xưa dưới sự dàn dựng của nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng đã chứng kiến những vở nhạc kịch nổi tiếng của Việt Nam và thế giới như Bóng ma trong rạp hát, Người tình nữ khóc than, Hòn vọng phu, Chuyện tình Lan và Điệp. Đây cũng là nơi lần đầu tiên cải lương được đưa vào phòng trà với sự góp mặt của các nghệ sĩ gạo cội như Út Bạch Lan, Diệu Hiền, Ngọc Hương, Thanh Tòng, Chí Tâm, Phượng Mai, Quế Trân, và Kim Tử Long.
Bên cạnh hoạt động nghệ thuật, nghệ sĩ Xuân Hòa còn là một người tích cực trong các hoạt động từ thiện. Chị tham gia nhóm “Vòng tay nhân ái” cùng các ca sĩ Khánh Ly, Quang Thành, Paolo, mang yêu thương đến với các học sinh thiểu số tại Nhà Lưu trú Sắc tộc (Buôn Ma Thuột) và hỗ trợ Quỹ Hỗ trợ bệnh nhân nghèo tại Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa.
Dấu Chấm Buồn Cho Một Chặng Đường Âm Nhạc
Sau 14 năm hoạt động, phòng trà Tiếng Xưa đã trở thành một địa chỉ văn hóa uy tín, đóng góp không nhỏ vào lĩnh vực văn hóa nghệ thuật chất lượng cao của thành phố. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 ập đến vào năm 2021 đã buộc Tiếng Xưa phải đóng cửa, để lại nhiều tiếc nuối. Không lâu sau đó, người chồng thân yêu của chị, nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng, đã ra đi vào ngày 1.5.2024 sau thời gian chống chọi với bệnh tật.
Sự mất mát lớn lao này đã khiến nghệ sĩ Xuân Hòa suy sụp nghiêm trọng, sức khỏe chị giảm sút thấy rõ. Trên trang cá nhân, những lời thương nhớ chồng cũ thường xuyên được bạn bè đọc thấy. Dù được nhiều người khuyên nhủ nên đi chơi, đi cà phê cho khuây khỏa, nhưng cơn cảm mưa gần đây đã khiến chị phải nhập viện cấp cứu tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Cuối cùng, vào lúc 22 giờ 15 ngày 20.9, chị Xuân Hòa đã sum họp với người chồng thân yêu ở tuổi 75.
Ca sĩ Nhật Hạ đã bày tỏ lòng tiếc thương sâu sắc: “Hạ nghĩ, có lẽ chị Xuân Hòa quá yêu anh Vũ Xuân Hùng, chị không vượt qua được sự mất mát lớn lao ấy nên đi theo anh. Thật là đau xót, thương tiếc chị…”. Cuộc đời và sự nghiệp của nghệ sĩ Xuân Hòa mãi là một câu chuyện đẹp về tình yêu âm nhạc, tình bạn, tình yêu đôi lứa và tấm lòng nhân ái, để lại những di sản văn hóa quý giá trong lòng công chúng Việt Nam.
